Το ήπαρ είναι ένα από τα πιο «πολυάσχολα» όργανα του ανθρώπινου σώματος. Απομακρύνει επιβλαβείς ουσίες, παράγει χολή, ρυθμίζει τον μεταβολισμό πρωτεϊνών, υδατανθράκων και λιπών και συμμετέχει ενεργά στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Με το πέρασμα του χρόνου, όμως, τα ηπατικά κύτταρα υφίστανται σημαντικές μεταβολές, που μπορούν να ευνοήσουν τη λιπώδη διήθηση, τη φλεγμονή και άλλες μεταβολικές διαταραχές.
Μια νέα μελέτη στρέφει την προσοχή σε μια φυσική ένωση που υπάρχει στα εσπεριδοειδή: Την εσπερετίνη. Μελέτη σε ηλικιωμένα ποντίκια έδειξε ότι η ουσία φαίνεται να αντιστρέφει μέρος των μοριακών και κυτταρικών αλλαγών που συνοδεύουν τη γήρανση του ήπατος. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο npj Aging, δείχνουν ότι η εσπερετίνη ενίσχυσε τη δραστηριότητα ενός προστατευτικού γονιδίου, του Cisd2, το οποίο πιστεύεται ότι διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη μακροζωία και τη διατήρηση της καλής κυτταρικής λειτουργίας.
Ένα «γονίδιο μακροζωίας» στο επίκεντρο
Καθώς το ήπαρ γερνά, τα μιτοχόνδρια -που παράγουν ενέργεια- υφίστανται βλάβες: Το οξειδωτικό στρες αυξάνεται, ενώ παράλληλα διαταράσσεται η λειτουργία του ενδοπλασματικού δικτύου, του κυτταρικού μηχανισμού που συμμετέχει στην παραγωγή και σωστή αναδίπλωση των πρωτεϊνών. Αυτές οι αλλαγές μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση σοβαρών μεταβολικών παθήσεων του ήπατος, όπως η λιπώδης νόσος του ήπατος και η στεατοηπατίτιδα.
Προηγούμενες έρευνες είχαν δείξει ότι το Cisd2 βοηθά στην προστασία των μιτοχονδρίων και τη διατήρηση της κυτταρικής ισορροπίας. Σε πειραματόζωα, η απώλειά του επιτάχυνε τη γήρανση, ενώ η διατήρηση υψηλών επιπέδων του είχε συνδεθεί με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και βραδύτερη φθορά διαφόρων οργάνων.
Οι επιστήμονες θέλησαν, επομένως, να διερευνήσουν εάν η εσπερετίνη μπορούσε να ενεργοποιήσει αυτόν τον προστατευτικό μηχανισμό.
Τι έδειξε το πείραμα
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν υγιή αρσενικά ποντίκια ηλικίας 21 μηνών, τα οποία χωρίστηκαν σε 2 ομάδες. Η μία ακολούθησε συμβατική διατροφή, ενώ η άλλη έλαβε για 5 μήνες εσπερετίνη σε δόση 100 mg ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως. Παράλληλα, δημιούργησαν ποντίκια στα οποία είχε απενεργοποιηθεί το γονίδιο Cisd2, ώστε να διαπιστώσουν αν η ευεργετική δράση της εσπερετίνης εξαρτιόταν πράγματι απ’ αυτό.
Η ανάλυση της δραστηριότητας περισσότερων από 10.000 γονιδίων έδειξε ότι η θεραπεία με εσπερετίνη μετακίνησε το μοριακό προφίλ των γερασμένων ηπατικών κυττάρων προς μια πιο «νεανική» κατάσταση. Συγκεκριμένα, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι αντιστράφηκε περίπου το 24% των αλλαγών που σχετίζονταν με τη γήρανση στη γονιδιακή έκφραση.
Πώς φαίνεται να δρα η εσπερετίνη
Με το πέρασμα του χρόνου, τα επίπεδα τόσο του Cisd2, όσο και του PPARα, ενός ακόμη σημαντικού ρυθμιστή του μεταβολισμού στο ήπαρ, μειώνονταν. Η εσπερετίνη φάνηκε να ενεργοποιεί μια αλληλουχία μοριακών γεγονότων. Αρχικά αλληλεπιδρούσε με την πρωτεΐνη Hmgcs2 και τη σταθεροποιούσε. Στη συνέχεια, η Hmgcs2 μπορούσε να συνεργαστεί αποτελεσματικότερα με το PPARα, σχηματίζοντας ένα σύμπλεγμα που, τελικά, ενίσχυε την παραγωγή του προστατευτικού Cisd2.
Με απλά λόγια, η φυσική ένωση των εσπεριδοειδών φάνηκε να «επανεκκινεί» έναν μηχανισμό άμυνας που εξασθενεί όσο το ήπαρ γερνά.
Photo: Shutterstock
Λιγότερο λίπος, φλεγμονή και ουλές στο ήπαρ
Τα αποτελέσματα δεν περιορίστηκαν μόνο στη γονιδιακή δραστηριότητα. Στα ποντίκια που έλαβαν εσπερετίνη παρατηρήθηκε επιδιόρθωση βλαβών στα μιτοχόνδρια και τον μηχανισμό επεξεργασίας πρωτεϊνών των κυττάρων. Παράλληλα, οι δείκτες ηπατικής βλάβης στο αίμα πλησίασαν περισσότερο τα φυσιολογικά επίπεδα. Οι ερευνητές κατέγραψαν, επίσης, λιγότερη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ, μικρότερη φλεγμονή και περιορισμό της ίνωσης, του ουλώδους ιστού που μπορεί να δημιουργηθεί έπειτα από χρόνια ηπατική βλάβη.
Στις περιπτώσεις, όμως, που το Cisd2 είχε αφαιρεθεί από τα ηπατικά κύτταρα, η εσπερετίνη έχανε μεγάλο μέρος της αποτελεσματικότητάς της. Το εύρημα αυτό ενίσχυσε την υπόθεση ότι το συγκεκριμένο γονίδιο αποτελεί βασικό κρίκο στον μηχανισμό δράσης της.
Παρόμοιο μοτίβο και στον άνθρωπο
Οι ερευνητές αναζήτησαν ενδείξεις ότι ο ίδιος μηχανισμός μπορεί να επιδρά και στον ανθρώπινο οργανισμό. Αναλύοντας μη καρκινικό ηπατικό ιστό από 80 ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση, διαπίστωσαν ότι τα επίπεδα τόσο του PPARα, όσο και του CISD2 μειώνονταν σταδιακά με την ηλικία. Επιπλέον, όσοι είχαν υψηλότερα επίπεδα PPARα έτειναν να έχουν και υψηλότερα επίπεδα CISD2, εύρημα που υποδηλώνει την πιθανή συνεργασία των δύο και στο ανθρώπινο ήπαρ.
Επομένως, πρέπει να τρώμε περισσότερα πορτοκάλια;
Η μελέτη δεν έδειξε ότι η κατανάλωση εσπεριδοειδών μπορεί να αναστρέψει τη γήρανση του ήπατος στους ανθρώπους. Η εσπερετίνη χορηγήθηκε σε συγκεκριμένη δόση σε ποντίκια και τα αποτελέσματα δεν έχουν επιβεβαιωθεί στους ανθρώπους. Τα ευρήματα, ωστόσο, είναι σημαντικά γιατί αποκαλύπτουν έναν πιθανό μοριακό στόχο για νέες θεραπείες. Οι ερευνητές θεωρούν ότι η εσπερετίνη ή ενώσεις που μιμούνται τη δράση της θα μπορούσαν μελλοντικά να αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη φαρμάκων ή καλά μελετημένων διατροφικών παρεμβάσεων για μεταβολικές παθήσεις του ήπατος σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Πηγή: www.ygeiamou.gr
