Πόσο συχνά αυτοσαρκάζεστε και τι αποκαλύπτει αυτό για την προσωπικότητά σας

Η ικανότητα να γελά κανείς με τον εαυτό του θεωρείται συχνά ένδειξη αυτοπεποίθησης και συναισθηματικής ανθεκτικότητας. Μπορεί να απαλύνει την αμηχανία μιας ενοχλητικής στιγμής, να θέσει τα λάθη σε σωστή προοπτική και να κάνει τις αναπόφευκτες αμήχανες καταστάσεις της ζωής πιο εύκολο να αντιμετωπιστούν.

Τελικά, πόσο καλός είναι ο αυτοσαρκασμός για την ψυχική μας υγεία; Όπως εξηγεί στο Psychology Today ο Bence Nanay, Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Αμβέρσας και του Κέιμπριτζ, η απάντηση είναι σύνθετη. Ορισμένες μελέτες συνδέουν το αυτοσαρκαστικό χιούμορ με χειρότερα ψυχολογικά αποτελέσματα, ενώ άλλες υποδηλώνουν ότι το να γελάμε με τον εαυτό μας μπορεί να ενισχύει την αυτοεκτίμηση, τη συναισθηματική ανθεκτικότητα και την ευημερία.

Η φαινομενική αντίφαση μπορεί να οφείλεται σε μια σημαντική διάκριση: Το να γελάς με τον εαυτό σου δε σημαίνει να τον υποτιμάς.

Μια ιδέα που κάποτε αμφισβήτησαν οι φιλόσοφοι

Ο Πλάτωνας υιοθέτησε μια ιδιαίτερα σκεπτικιστική στάση απέναντι στον αυτοσαρκασμό, υποστηρίζοντας όχι μόνο ότι είναι παράλογος, αλλά και ότι, κατά μία έννοια, είναι ανέφικτος. Σύμφωνα με τον ίδιο, το χιούμορ προϋποθέτει ότι αφορά σε κάποιον που θεωρείται κατώτερος – καθιστώντας τον εαυτό μας απίθανο στόχο.

Η καθημερινή εμπειρία, ωστόσο, υποδηλώνει το αντίθετο. Πολλοί άνθρωποι αυτοσαρκάζονται πρόθυμα για τα λάθη, τις ιδιορρυθμίες και τις αμήχανες στιγμές τους. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι ψυχολόγοι έχουν προσπαθήσει να κατανοήσουν τι μπορεί να αποκαλύπτει αυτή η τάση σχετικά με την προσωπικότητα και την ψυχική υγεία – αν συνδέεται με μεγαλύτερη ευτυχία και ικανοποίηση από τη ζωή ή αν το να γίνεται κανείς επανειλημμένα το αντικείμενο του αστείου μπορεί, αντίθετα, να αντανακλά -ή να ενισχύει- ψυχολογικές δυσκολίες.

Η απάντηση δεν ήταν καθόλου απλή.

Πότε το αυτοσαρκαστικό χιούμορ μπορεί να αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι

Οι ειδικοί κάνουν μια σημαντική διάκριση – αυτοσαρκαστικό και αυτοκαταστροφικό χιούμορ είναι δύο ξεχωριστές έννοιες. Ορισμένες έρευνες έχουν συνδέσει το αυτοκαταστροφικό χιούμορ με το άγχος ή ακόμη και αυτοκτονικές σκέψεις, υποδηλώνοντας ότι το χιούμορ που στρέφεται εναντίον του εαυτού δεν είναι πάντα αβλαβές.

Ωστόσο, άλλες μελέτες έχουν καταλήξει σχεδόν στο αντίθετο συμπέρασμα. Η ικανότητα να γελάει κανείς με τον εαυτό του έχει συνδεθεί με μεγαλύτερη συναισθηματική ανθεκτικότητα, καλύτερη αυτοεκτίμηση, βελτιωμένη ευημερία και καλύτερη ψυχική υγεία συνολικά.

Ένα γνωστό πείραμα προσέγγισε το ζήτημα μ’ έναν ασυνήθιστο τρόπο: Οι συμμετέχοντες κοίταζαν παραμορφωμένες εκδοχές των προσώπων τους σε καθρέφτες – όσοι ήταν πραγματικά σε θέση να γελάσουν με τις αλλοιωμένες αντανακλάσεις τους φάνηκαν να βιώνουν λιγότερα αρνητικά συναισθήματα.

Αυτοσαρκασμός: Ψυχολογικά επιβλαβής ή ευεργετικός; 

Το γεγονός ότι τα ευρήματα των μελετών είναι αντικρουόμενα εξηγείται, εν μέρει, από τον σχεδιασμό των εν λόγω ερευνών, μεγάλο μέρος των οποίων είναι συσχετιστικό. Αν τα άτομα που αυτοσαρκάζονται συχνά βιώνουν επίσης άγχος ή άλλες ψυχολογικές δυσκολίες, αυτό δεν αποδεικνύει ότι το χιούμορ προκάλεσε αυτά τα προβλήματα.

Θα μπορούσε να συμβαίνει το αντίθετο – ή κάτι πιο περίπλοκο. Κάποιος που αντιμετωπίζει συναισθηματικές δυσκολίες μπορεί να στραφεί στο χιούμορ ως μηχανισμό αντιμετώπισης.

Γελάς με τον εαυτό σου ή επιτίθεσαι σ’ αυτόν;

Μπορεί να υπάρχει μια άλλη, πιο θεμελιώδης εξήγηση για τα αντιφατικά ευρήματα. Ο αυτοσαρκασμός μπορεί να περιγράφει δύο διαφορετικές διαδικασίες. Η πρώτη είναι η χρήση του ως στρατηγική αντιμετώπισης, ενώ η δεύτερη έχει λιγότερη σχέση με το ίδιο το χιούμορ και περισσότερο με το να μην παίρνουμε τον εαυτό μας πολύ στα σοβαρά. Αυτό που ίσως μετρούν, στην πραγματικότητα, οι μελέτες είναι η ικανότητα ενός ατόμου να ανέχεται μια μη κολακευτική ή παράλογη εκδοχή του εαυτού του, χωρίς να αναστατώνεται υπερβολικά.

Με άλλα λόγια, το ψυχολογικό όφελος μπορεί να μην προέρχεται από την ικανότητα να γίνεσαι ο ίδιος αντικείμενο αστείου, αλλά από το να διαθέτεις αρκετή ευελιξία, ώστε να αναγνωρίζεις τις ατέλειές σου, χωρίς να αισθάνεσαι ότι απειλείσαι από αυτές.

Η αυτοσαρκαστική συμπεριφορά δεν είναι πάντα ένδειξη υγιούς οπτικής

Κάποιος μπορεί να κάνει συνεχώς αυτοσαρκαστικά αστεία, ενώ παράλληλα να παίρνει τον εαυτό του πολύ στα σοβαρά. Όμως, το να μετατρέπεις αυτόματα κάθε ανασφάλεια ή δυσάρεστη κατάσταση σε αστείο είναι διαφορετικό από το να έχεις πραγματικά μια χαλαρή στάση απέναντι στον εαυτό σου.

Το βασικό ερώτημα, λοιπόν, μπορεί να είναι: Τι κρύβεται πίσω απ’ το γέλιο;

Το αστείο επιτρέπει σε κάποιον να αποδεχτεί μια ατέλεια, να ξεπεράσει την αμηχανία και να προχωρήσει; Ή μήπως είναι ένας άλλος τρόπος να ενισχύεται επανειλημμένα μια αρνητική εικόνα για τον εαυτό του;

Το πραγματικό όφελος: Μην παίρνεις τον εαυτό σου τόσο σοβαρά

Η έρευνα δεν έχει ακόμη καταλήξει εάν, τελικά, το να γελάς με τον εαυτό σου είναι υγιές ή επιβλαβές. Το κίνητρο που κρύβεται πίσω απ’ το χιούμορ φαίνεται να έχει σημασία. Τα αυτοσαρκαστικά αστεία που πηγάζουν από την επίμονη αυτοκριτική μπορεί να έχουν ελάχιστα κοινά με την ικανότητα να χαμογελάμε βλέποντας μια αμήχανη φωτογραφία, να παραδεχόμαστε ένα λάθος ή να βρίσκουμε αστείες τις ατέλειές μας.

Κι αυτό πιθανώς εξηγεί τα φαινομενικά αντιφατικά στοιχεία.

Τελικά, το πιο υγιές στοιχείο του αυτοσαρκασμού είναι η ικανότητα να μην προσκολλάμε σε μια άκαμπτη εικόνα του εαυτού μας, να αποδεχόμαστε ότι μερικές φορές φαινόμαστε αστείοι ή κάνουμε λάθη και να αναγνωρίζουμε ότι δεν χρειάζεται να παίρνουμε κάθε ατέλεια τόσο σοβαρά.

Πηγή: www.ygeiamou.gr