Η έλλειψη σιδήρου είναι συχνή και μπορεί να αντιμετωπιστεί, όταν χρειάζεται, με διατροφικές αλλαγές ή συμπληρώματα. Τι συμβαίνει, όμως, όταν ο οργανισμός έχει περισσότερο σίδηρο απ’ όσο χρειάζεται;

Όπως εξηγεί στο The Conversation η Alexandra Cremona, Λέκτορας Ανθρώπινης Διατροφής και Διαιτολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, η υπερβολική συσσώρευση σιδήρου μπορεί επίσης να γίνει επικίνδυνη. Η περίσσειά του αποθηκεύεται σε όργανα όπως το ήπαρ, η καρδιά και το πάγκρεας και, με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να προκαλέσει ηπατική βλάβη, καρδιακά προβλήματα και διαταραχές του σακχάρου, ακόμη και διαβήτη.

Μπορεί η διατροφή να βοηθήσει στον περιορισμό της πρόσληψης σιδήρου; Πρόσφατη ανασκόπηση 40 επιστημονικών πηγών δείχνει ότι ορισμένες τροφές και ροφήματα μπορούν να επηρεάσουν την ποσότητα σιδήρου που απορροφά ο οργανισμός. Η διατροφή, ωστόσο, λειτουργεί μόνο συμπληρωματικά και δεν αντικαθιστά την ιατρική θεραπεία.

Δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες

Στην κληρονομική αιμοχρωμάτωση, ο οργανισμός απορροφά περισσότερο σίδηρο από τις τροφές απ’ όσο χρειάζεται. Βασική θεραπεία είναι η φλεβοτομία, δηλαδή η τακτική αφαίρεση αίματος.

Υπερφόρτωση μπορεί, επίσης, να προκληθεί από επαναλαμβανόμενες μεταγγίσεις αίματος. Κάθε μετάγγιση προσθέτει σίδηρο, τον οποίο ο οργανισμός δεν μπορεί να αποβάλει αποτελεσματικά. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, χρησιμοποιούνται συνήθως ειδικά φάρμακα, που δεσμεύουν τον σίδηρο και βοηθούν στην απομάκρυνσή του.

Αυτό μπορεί να συμβεί και σε ασθενείς με θαλασσαιμία. Η ίδια η νόσος μπορεί να αυξήσει την απορρόφηση σιδήρου από το έντερο, αλλά στους ασθενείς που μεταγγίζονται συχνά, οι μεταγγίσεις αποτελούν πολύ σημαντικότερη πηγή περίσσειας σιδήρου από τη διατροφή.

Τσάι και καφές: Μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση;

Το τσάι περιέχει πολυφαινόλες, ουσίες που δυσκολεύουν την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου – της μορφής που βρίσκεται κυρίως σε φυτικές τροφές και εμπλουτισμένα προϊόντα.

Σε μικρή μελέτη 18 ατόμων με κληρονομική αιμοχρωμάτωση, η κατανάλωση μαύρου τσαγιού μαζί με τα γεύματα περιόρισε την απορρόφηση σιδήρου. Έναν χρόνο αργότερα, η συσσώρευση αποθηκευμένου σιδήρου ήταν περίπου κατά ένα τρίτο μικρότερη σε όσους έπιναν τσάι με τα γεύματα σε σχέση με όσους έπιναν νερό. Ωστόσο, η διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων δεν ήταν στατιστικά σημαντική.

Άλλη μελέτη σε 14 ενήλικες έδειξε ένα παρασκεύασμα με εκχυλίσματα μαύρου τσαγιού, κακάου και χυμού σταφυλιού μείωσε κατά περίπου 40% την απορρόφηση μη αιμικού σιδήρου από ένα γεύμα.  Δεν είναι, όμως, σαφές εάν αυτό επέδρασε στη μακροπρόθεσμη απορρόφηση του σιδήρου από τον οργανισμό.

Ο καφές μπορεί, επίσης, να περιορίσει την απορρόφηση μη αιμικού σιδήρου όταν καταναλώνεται μαζί με το φαγητό, αν και τα στοιχεία είναι ισχυρότερα για το τσάι.

Τι ισχύει για κρέας, βιταμίνη C και συμπληρώματα

Ο αιμικός σίδηρος, που βρίσκεται στο κρέας, τα πουλερικά και τα ψάρια, απορροφάται ευκολότερα. Γι’ αυτό, σε άτομα με αιμοχρωμάτωση μπορεί να συστήνεται περιορισμός του κόκκινου κρέατος και ιδιαίτερα του συκωτιού και άλλων εντοσθίων, που είναι πλούσια σε σίδηρο.

Τα συμπληρώματα σιδήρου και οι πολυβιταμίνες με σίδηρο θα πρέπει γενικά να αποφεύγονται από άτομα που παρουσιάζουν υπερβολικές ποσότητες σιδήρου στον οργανισμό, εκτός αν υπάρχει διαφορετική ιατρική οδηγία. Οι βρετανικές συστάσεις αναφέρουν, επίσης, την αποφυγή δημητριακών πρωινού εμπλουτισμένων με σίδηρο.

Προσοχή χρειάζεται και με τα συμπληρώματα βιταμίνης C, καθώς η βιταμίνη αυξάνει την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγονται τα φρούτα και τα λαχανικά. Εξαίρεση μπορεί να αποτελούν ορισμένοι ασθενείς με μεταγγισιοεξαρτώμενη β-θαλασσαιμία και έλλειψη βιταμίνης C. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπορεί να χορηγηθούν μικρές δόσεις, αλλά μόνο υπό ιατρική παρακολούθηση.

Αλκοόλ και ωμά οστρακοειδή: Τι χρειάζεται προσοχή

Το αλκοόλ επιβαρύνει το ήπαρ, όπως και ο σίδηρος, γι’ αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν υπάρχει περίσσεια του μετάλλου στον οργανισμό. Οι βρετανικές οδηγίες συστήνουν στους ενήλικες που καταναλώνουν τακτικά αλκοόλ να μην ξεπερνούν τις 14 μονάδες την εβδομάδα, ενώ σε περίπτωση ηπατικής βλάβης μπορεί να απαιτείται πλήρης αποχή.

Τα άτομα με υπερβολικές ποσότητες σιδήρου στον οργανισμό είναι επίσης καλό να αποφεύγουν ωμά ή ανεπαρκώς μαγειρεμένα οστρακοειδή, όπως στρείδια και αχιβάδες, καθώς μπορεί να περιέχουν βακτήρια Vibrio, που είναι ικανά να προκαλέσουν σοβαρές λοιμώξεις σ’ αυτά τα άτομα.

Δεν υπάρχει ειδική «δίαιτα για τον σίδηρο»

Μέχρι σήμερα, δεν έχει αποδειχθεί ότι κάποια συγκεκριμένη δίαιτα μπορεί να αντιμετωπίσει την υπερφόρτωση σιδήρου ή να αντικαταστήσει τις φλεβοτομίες και τη φαρμακευτική αγωγή. Τα περισσότερα διαθέσιμα στοιχεία προέρχονται από μικρές και βραχυχρόνιες μελέτες.

Η διατροφή μπορεί να βοηθήσει συμπληρωματικά, αλλά χρειάζεται να προσαρμόζεται στην αιτία της υπερφόρτωσης και στις ανάγκες κάθε ασθενούς. Γι’ αυτό, σημαντικές αλλαγές στη διατροφή ή τη λήψη συμπληρωμάτων πρέπει να γίνονται πάντα σε συνεννόηση με τον γιατρό.

Πηγή: www.ygeiamou.gr