Μια από τις τάσεις που χαρακτηρίζει εντονότερα τον σημερινό κόσμο είναι οι αισθητικές επεμβάσεις. Μικρές παρεμβάσεις ή χειρουργεία «χαρίζουν» στους ανθρώπους μια βελτιωμένη εικόνα του εαυτού τους, προσφέροντας σημαντική ενίσχυση στην αυτοπεποίθησή τους, σε μια εποχή που κατακλύζεται από «τέλειες» εικόνες. Συχνά, οι αισθητικές επεμβάσεις παρουσιάζονται ως μια αθώα πρακτική αυτοβελτίωσης – νέα έρευνα, ωστόσο, υποστηρίζει ότι πρόκειται για μια εθιστική τάση, με επικίνδυνες δυνητικά συνέπειες.

Ένας ταχέως αναπτυσσόμενος κλάδος

Οι αισθητικές επεμβάσεις γνωρίζουν δραματική αύξηση της δημοτικότητάς τους παγκοσμίως. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται οι ερευνητές, ο αριθμός των χειρουργικών και μη επεμβάσεων -όπως λίφτινγκ, υλικά πλήρωσης και ενέσιμες θεραπείες– αυξήθηκε παγκοσμίως κατά περίπου 40% μεταξύ του 2019 και του 2023.

Αυτή η ραγδαία εξάπλωση της τάσης έχει θέσει ένα σημαντικό ερώτημα: Μπορούν οι επαναλαμβανόμενες αισθητικές επεμβάσεις να εξελιχθούν σε συμπεριφορική εξάρτηση; Ερευνητές από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και το Ισραηλινό Κέντρο Εθισμού και Ψυχικής Υγείας διερεύνησαν αυτή την πιθανότητα σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Health Psychology. Τα ευρήματά τους υποδηλώνουν ότι η προβληματική χρήση αισθητικών επεμβάσεων φαίνεται να επηρεάζει ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών.

Οι ερευνητές διεξήγαγαν έρευνα σε 1.614 γυναίκες, ηλικίας 25-71 ετών τον Φεβρουάριο του 2025. Για να αξιολογήσουν την εθιστική συμπεριφορά, χρησιμοποίησαν ένα ερωτηματολόγιο διαλογής, παρόμοιο με αυτά που χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση διαταραχών χρήσης ουσιών. Ζητήθηκε από τις συμμετέχουσες να απαντήσουν εάν είχαν προσπαθήσει χωρίς επιτυχία να μειώσουν τον αριθμό των επεμβάσεων στις οποίες υποβλήθηκαν, εάν οι αισθητικές θεραπείες είχαν προκαλέσει δυσκολίες στη ζωή τους και εάν συνέχιζαν να αναζητούν επεμβάσεις, παρά τις αρνητικές συνέπειες. Το ερωτηματολόγιο αξιολόγησε τόσο τις εμπειρίες κατά τη διάρκεια της ζωής, όσο και τη συμπεριφορά κατά τους προηγούμενους 12 μήνες.

Από τις γυναίκες που συμμετείχαν στην έρευνα, 710 ανέφεραν ότι είχαν υποβληθεί σε τουλάχιστον 1 αισθητική επέμβαση. Εξ αυτών, το 20% πληρούσε τα κριτήρια μέτριου έως σοβαρού κινδύνου εθισμού κατά τη διάρκεια της ζωής, ενώ το 15,4% ανέφερε συμπτώματα κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους. Όταν συμπεριλήφθηκαν και οι γυναίκες που δεν είχαν υποβληθεί ποτέ σε επέμβαση, τα ποσοστά μειώθηκαν στο 8,9% και 6,8% αντίστοιχα. Ο κίνδυνος εθισμού, επομένως, είναι σημαντικά υψηλότερος για τις γυναίκες που έχουν ήδη υποβληθεί σε αισθητικές θεραπείες. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι τα ποσοστά αυτά είναι υψηλότερα απ’ αυτά που αναφέρθηκαν σε μελέτες σχετικά με τον εθισμό στον τζόγο (2,6%) και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια (2,9%) στον γυναικείο πληθυσμό – αν και τα στοιχεία δεν μπορούν να συγκριθούν άμεσα.

Η εικόνα του σώματος και τα κοινωνικά μέσα στο επίκεντρο του κινδύνου

Η μελέτη εξέτασε επίσης ένα ευρύ φάσμα ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων που ενδέχεται να επηρεάζουν την προβληματική χρήση αισθητικών επεμβάσεων, όπως η εικόνα του σώματος, η γενική αυτοεκτίμηση, η ασφάλεια στις σχέσεις, οι στάσεις απέναντι στον φεμινισμό και τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων, οι απόψεις για τη γήρανση και τα πρότυπα χρήσης των κοινωνικών μέσων.

Τρεις παράγοντες αναδείχθηκαν ιδιαίτερα σημαντικοί:

  • η χαμηλή εκτίμηση για την εικόνα του σώματος,
  • η προβληματική χρήση των κοινωνικών μέσων και
  • οι αδύναμες φεμινιστικές στάσεις, που συνδέθηκαν με μεγαλύτερη αποδοχή των παραδοσιακών ρόλων των φύλων.

Η ισχυρότερη συσχέτιση εμφανίστηκε όταν η αρνητική εικόνα του σώματος συνδυαζόταν με προβληματική χρήση των social media – οι γυναίκες που ήταν δυσαρεστημένες με την εμφάνισή τους και παρουσίαζαν έντονη εξάρτηση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατέγραψαν πολύ υψηλότερες τιμές κινδύνου εθισμού. Σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι πιθανό τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να ενισχύουν έναν επιβλαβή κύκλο. Η συνεχής έκθεση σε φιλτραρισμένες εικόνες, διαφημίσεις ομορφιάς, influencers και την κουλτούρα των διασημοτήτων μπορεί να εντείνει το άγχος που σχετίζεται με την εμφάνιση, ιδίως σε γυναίκες που ήδη αισθάνονται άβολα με το σώμα τους. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι αισθητικές επεμβάσεις μπορεί να μοιάζουν με αναγκαιότητα.

Μια πιθανή διαταραχή χωρίς επίσημη αναγνώριση

Εθιστικές συμπεριφορές που αφορούν στον τζόγο, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και τις ουσίες αναγνωρίζονται στη Διεθνή Ταξινόμηση Νοσημάτων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ICD-11). Η εθιστική χρήση αισθητικών επεμβάσεων, ωστόσο, δεν έχει λάβει αντίστοιχη αναγνώριση, παρ’ ότι, σύμφωνα με τους ερευνητές, ενδέχεται να είναι εξίσου συχνή.

Η μελέτη δεν υποδηλώνει ότι οι αισθητικές επεμβάσεις είναι εγγενώς εθιστικές ή επιβλαβείς. Πολλοί άνθρωποι κατορθώνουν να διατηρούν τον έλεγχο και να αξιοποιούν συνετά αυτή τη δυνατότητα. Ένα σημαντικό ποσοστό ατόμων, όμως, εξακολουθεί να κινδυνεύει, ωθώντας τους ειδικούς να ζητούν μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και προσοχή γύρω από το θέμα.

Πηγή: www.ygeiamou.gr