Τι μας κάνει να θέλουμε κάποιον για φίλο; Η πιο προφανής απάντηση είναι ότι επιλέγουμε ανθρώπους με τους οποίους ταιριάζουμε: ευγενικούς, έξυπνους, υποστηρικτικούς, κοινωνικούς ή/ και με κοινά ενδιαφέροντα.

Μια νέα ανάλυση, όμως, που δημοσιεύθηκε στο Evolution and Human Behavior, δείχνει ότι οι προτιμήσεις μας στη φιλία μπορεί να είναι πιο βαθιές από όσο νομίζουμε.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, όταν επιλέγουμε φίλους του ίδιου φύλου, ενδέχεται να επηρεαζόμαστε και από χαρακτηριστικά που στο περιβάλλον των προγόνων μας θα έκαναν κάποιον… καλό συνεργάτη: ικανό να προσφέρει βοήθεια, να μοιραστεί πόρους, να στηρίξει την ομάδα και να συμβάλει στην επιβίωση.

Η μελέτη υπογράφεται από τον Adar B. Eisenbruch (et al.) και επιχειρεί να απαντήσει στο εξής ερώτημα: διαλέγουμε φίλους μόνο επειδή μας εξυπηρετούν στους σημερινούς μας στόχους ή «κουβαλάμε» ακόμη τάσεις που διαμορφώθηκαν σε (πολύ) παλαιότερα κοινωνικά περιβάλλοντα;

Η φιλία ως σύμπραξη

Οι ερευνητές ξεκίνησαν από την ιδέα ότι οι φιλίες του ίδιου φύλου εξελίχθηκαν ως μακροχρόνιες σχέσεις συνεργασίας. Στις κοινωνίες των προγόνων μας, οι άνθρωποι δεν επιβίωναν μόνοι. Χρειάζονταν συμμάχους για την αναζήτηση τροφής, τη φροντίδα των παιδιών, την κοινωνική υποστήριξη και την αντιμετώπιση συγκρούσεων.

Από αυτή την οπτική, ένας «καλός φίλος» δεν ήταν απλώς ευχάριστη παρέα. Ήταν κάποιος που μπορούσε να δημιουργήσει οφέλη και να τα μοιραστεί. Γι’ αυτό, η ομάδα υπέθεσε ότι και σήμερα μπορεί να μας ελκύουν ως πιθανοί φίλοι άνθρωποι που εκπέμπουν ικανότητα, κοινωνικότητα, φροντίδα, κύρος ή άλλα σημάδια συνεργατικής αξίας.

Επιλέγουμε όσους θεωρούμε «ικανούς»

Στην πρώτη μελέτη συμμετείχαν 156 φοιτητές σε δημόσιο πανεπιστήμιο των ΗΠΑ. Χωρίστηκαν σε ζευγάρια ατόμων του ίδιου φύλου, που δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους, και είχαν μια δομημένη συνομιλία διάρκειας 30 λεπτών.

Μετά τη συζήτηση, κάθε συμμετέχων αξιολόγησε ιδιωτικά πόσο θα ήθελε να γίνει φίλος με τον συνομιλητή του. Παράλληλα, βαθμολόγησε χαρακτηριστικά όπως η κοινωνικότητα, η προθυμία για αλληλοβοήθεια, η κοινωνική θέση, η κυριαρχία, η φροντίδα, η ελκυστικότητα και η αντιληπτή «παραγωγικότητα» σε προγονικά περιβάλλοντα, δηλαδή το πόσο ικανός φαινόταν κάποιος στο να εξασφαλίσει υλικά οφέλη, όπως τροφή, εργαλεία ή καταφύγιο, σε έναν κόσμο κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.

Οι φοιτητές έλκονταν περισσότερο από ανθρώπους που φαίνονταν κοινωνικοί, πρόθυμοι, ελκυστικοί, φροντιστικοί, με υψηλότερο κοινωνικό κύρος και με χαρακτηριστικά που παρέπεμπαν σε ικανό συνεργάτη σε ένα προγονικό περιβάλλον.

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν όλα τα στοιχεία μαζί, οι ισχυρότεροι παράγοντες που προέβλεπαν το ενδιαφέρον για φιλία ήταν η ελκυστικότητα, η κοινωνική ευαισθησία και η κυριαρχία.

Δεν είναι μόνο οι σημερινοί μας στόχοι

Στη δεύτερη μελέτη, οι ερευνητές θέλησαν να δουν αν αυτές οι προτιμήσεις εξηγούνται απλώς από το ποιος φαίνεται χρήσιμος για τους τρέχοντες στόχους ενός ανθρώπου.

Σε αυτή τη φάση, έλαβαν μέρος 444 άτομα από τις ΗΠΑ, τα οποία περιέγραψαν πρώτα τον πιο σημαντικό στόχο που είχαν εκείνη την περίοδο. Στη συνέχεια, έκριναν φωτογραφίες άγνωστων προσώπων του ίδιου φύλου, απαντώντας πόσο θα ήθελαν να γίνουν φίλοι με κάθε άτομο.

Παράλληλα, μια ξεχωριστή ομάδα κατέταξε τα ίδια πρόσωπα ως προς χαρακτηριστικά όπως η προσωπικότητα, η ελκυστικότητα, η νοημοσύνη, η αξιοπιστία, η επιθετικότητα, η ικανότητα και η αντιληπτή προγονική παραγωγικότητα.

Αυτό που διαπίστωσαν οι ερευνητές είναι ότι ορισμένα χαρακτηριστικά – ιδίως η ελκυστικότητα και η προγονική παραγωγικότητα- έκαναν ένα πρόσωπο πιο επιθυμητό ως φίλο περισσότερο απ’ όσο θα αναμενόταν με βάση τη χρησιμότητά του για τους σημερινούς στόχους των συμμετεχόντων.

Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι δεν έδειχναν προτίμηση μόνο για όσους θα μπορούσαν να τους βοηθήσουν πρακτικά στο παρόν. Έδειχναν προτίμηση και για χαρακτηριστικά που, εξελικτικά, θα μπορούσαν να σηματοδοτούν έναν πολύτιμο σύμμαχο.

Τι σημαίνει αυτό για τις φιλίες σήμερα

Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι οι φιλίες μας καθορίζονται μηχανικά από την εξέλιξη ούτε ότι επιλέγουμε φίλους με βάση συνειδητούς υπολογισμούς «χρησιμότητας». Αντίθετα, προτείνουν ότι η φιλία διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες: προσωπική χημεία, κοινές εμπειρίες, σύγχρονες ανάγκες αλλά και βαθύτερες κοινωνικές προτιμήσεις που μπορεί να έχουν εξελικτική βάση.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της μελέτης είναι ότι οι άνθρωποι φαίνεται να υποτιμούν ορισμένα χαρακτηριστικά όταν μιλούν θεωρητικά για τη φιλία, αν και αυτά επηρεάζουν τις πραγματικές τους επιλογές. Η φυσική ελκυστικότητα, για παράδειγμα, σπάνια αναφέρεται ως βασικό κριτήριο επιλογής φίλου. Ωστόσο, αναδείχθηκε ως ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες που προέβλεπαν την επιθυμία για φιλία.

Οι συγγραφείς το ερμηνεύουν όχι απαραίτητα ως επιφανειακή επιλογή όσο ως πιθανό «συμπυκνωμένο» σήμα υγείας, κοινωνικής αξίας ή ικανότητας, στοιχεία που στο παρελθόν θα μπορούσαν να έχουν σημασία ακόμη και σε μη ερωτικές σχέσεις.

Σε κάθε περίπτωση, παρά τους περιορισμούς των αναλύσεων, προστίθεται μια νέα διάσταση στον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τη φιλία. Οι φίλοι μας δεν είναι μόνο οι άνθρωποι που μας ταιριάζουν ή μας βοηθούν σήμερα. Μπορεί να είναι και εκείνοι που, σε ένα βαθύτερο επίπεδο, μοιάζουν με τους ανθρώπους στους οποίους οι πρόγονοί μας θα ήθελαν να βασιστούν.

Πηγή: www.ygeiamou.gr