Να σκαρφαλώσει στο δέντρο ή είναι πολύ ψηλά; Να κατέβει την κατηφόρα με το ποδήλατο ή να του φωνάξουμε να κόψει ταχύτητα; Να εξερευνήσει μόνο του ή είναι προτιμότερο να βρισκόμαστε συνεχώς δίπλα του; Για τους γονείς, είναι σχεδόν έμφυτη η παρόρμηση να προστατεύσουν το παιδί από κάθε πιθανό κίνδυνο.
Μια μεγάλη διεθνής επιστημονική ανασκόπηση, όμως, έρχεται να αναδείξει και την άλλη πλευρά: οι ευκαιρίες για περιπετειώδες παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους συνδέονται με καλύτερη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών, αλλά και με οφέλη στην κοινωνική και γνωστική τους ανάπτυξη. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη διεθνή μελέτη που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα για το λεγόμενο «ριψοκίνδυνο παιχνίδι». Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από διεθνή επιστημονική ομάδα με επικεφαλής το University of Exeter και το University of British Columbia και δημοσιεύθηκε στο PLOS One.
Τι σημαίνει «ριψοκίνδυνο παιχνίδι»
Αν και ο όρος μπορεί φαινομενικά να εμπεριέχει την απώλεια του ελέγχου, στην πραγματικότητα σαν πρακτική δεν αφήνει τα παιδιά εκτεθειμένα σε κίνδυνο. Ως περιπετειώδες ή «ριψοκίνδυνο» παιχνίδι ορίζεται το συναρπαστικό παιχνίδι στο οποίο το παιδί έχει τη δυνατότητα να εξερευνήσει έναν βαθμό αβεβαιότητας και κινδύνου, μέσα σε ορισμένα όρια.
Οι επιστήμονες εντάσσουν σε αυτή την κατηγορία παιχνίδια που περιλαμβάνουν το ύψος και την ταχύτητα, την εξερεύνηση με πιθανότητα να χαθεί στιγμιαία ο προσανατολισμός, αλλά και -ανάλογα πάντα με την ηλικία και το πλαίσιο- την επαφή με στοιχεία όπως το νερό ή τη χρήση εργαλείων. Το κοινό χαρακτηριστικό είναι ότι το παιδί καλείται να δοκιμάσει τις δυνατότητές του, να πάρει αποφάσεις και να μάθει να διαχειρίζεται έναν ελεγχόμενο κίνδυνο.
Τι έδειξαν οι μελέτες από όλο τον κόσμο
Οι ερευνητές συγκέντρωσαν τα δεδομένα 74 μελετών από διαφορετικές χώρες, οι οποίες εξέταζαν τη σχέση ανάμεσα στο περιπετειώδες παιχνίδι και την υγεία παιδιών ηλικίας 3 έως 12 ετών. Η ανάλυση επικεντρώθηκε σε έξι τομείς: τη σωματική υγεία, την ψυχική υγεία και ευεξία, την επιθετικότητα, την κοινωνική ανάπτυξη, τη γνωστική ανάπτυξη, καθώς και την ικανότητα διαχείρισης του κινδύνου και τους τραυματισμούς.
Όπως συμπέραναν, τα παιδιά που είχαν περισσότερες ευκαιρίες για περιπετειώδες παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους έτειναν να παρουσιάζουν καλύτερους δείκτες σωματικής και ψυχικής υγείας και καλύτερη κοινωνική και γνωστική ανάπτυξη. Σημασία φαίνεται να έχει και το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουν. Η πρόσβαση σε φυσικούς χώρους και σε παιδικές χαρές σχεδιασμένες έτσι ώστε να ενθαρρύνουν την εξερεύνηση και τη δημιουργικότητα συνδέθηκε επίσης με καλύτερα αποτελέσματα.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορά την ανεξάρτητη κινητικότητα, δηλαδή τη δυνατότητα ενός παιδιού να μετακινείται και να βρίσκεται έξω χωρίς τη συνεχή επίβλεψη ενός ενηλίκου, όταν βέβαια η ηλικία και οι συνθήκες το επιτρέπουν. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μεγαλύτερη ανεξαρτησία συνδεόταν με υψηλότερα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας.
«Τα παιδιά πρέπει να έχουν την ευκαιρία να κάνουν λάθη»
Η Helen Dodd, καθηγήτρια στο University of Exeter και διευθύντρια του Outdoor Play Research Centre, επισημαίνει ότι προηγούμενες γενιές παιδιών είχαν αυτονόητα περισσότερες ευκαιρίες για τέτοιου είδους παιχνίδι. Όπως εξηγεί, όταν στερούμε σήμερα αυτές τις εμπειρίες από τα παιδιά, μπορεί παράλληλα να τους στερούμε πολύτιμες ευκαιρίες μάθησης που συνδέονται με την υγεία και την ανάπτυξή τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ασφάλεια παύει να αποτελεί προτεραιότητα. Το ζητούμενο, σύμφωνα με την ερευνήτρια, είναι η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και στην ελευθερία εξερεύνησης. Η πλήρης εξάλειψη κάθε πιθανού κινδύνου από το παιχνίδι δεν επιτρέπει στο παιδί να μάθει πώς να τον αναγνωρίζει και να τον διαχειρίζεται. «Τα παιδιά χρειάζονται ευκαιρίες να καθοδηγούν τα ίδια το παιχνίδι τους και να κάνουν λάθη», τονίζει.
Η ίδια, ωστόσο, υπογράμμισε ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα: «Χρειαζόμαστε περισσότερες μελέτες σε αυτό το πεδίο, επειδή προς το παρόν γνωρίζουμε ότι το ριψοκίνδυνο παιχνίδι συνδέεται με θετικά αποτελέσματα για την υγεία, αλλά δεν γνωρίζουμε απαραίτητα αν υπάρχει σχέση αιτίου και αποτελέσματος. Αυτό είναι το είδος της έρευνας που θέλουμε να προωθήσουμε στο Outdoor Play Research Centre, ώστε να καλύψουμε αυτά τα κενά, να ενισχύσουμε την επιστημονική τεκμηρίωση, να συμβάλουμε στη διαμόρφωση πολιτικών και να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο στο παιδικό παιχνίδι».
Πηγή: www.ygeiamou.gr
