Οι προκλήσεις που απειλούν την υγεία και την ομαλή ανάπτυξη των παιδιών δεν περιορίζονται πλέον στις συνηθισμένες λοιμώξεις της παιδικής ηλικίας. Η παιδική παχυσαρκία, η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων και άλλων προϊόντων νικοτίνης, η σχολική άρνηση, οι διαταραχές ύπνου και σίτισης, αλλά και οι επιπτώσεις του σύγχρονου τρόπου ζωής δημιουργούν ένα νέο και ιδιαίτερα απαιτητικό τοπίο.

Ταυτόχρονα, τα προβλήματα σωματικής, ψυχικής και αναπτυξιακής υγείας αλληλεπλέκονται όλο και περισσότερο, διευρύνοντας σημαντικά τον ρόλο του παιδιάτρου. Η έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών ενδείξεων, η πρόληψη και η συστηματική παρακολούθηση του παιδιού και του εφήβου καθίστανται πιο σημαντικές από ποτέ.

Αυτές τις σύγχρονες προκλήσεις ανέδειξε το 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πρωτοβάθμιας Παιδιατρικής Φροντίδας, το οποίο πραγματοποιήθηκε στον Βόλο, από τις 25 έως τις 28 Ιουνίου 2026, με τη συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων και παιδιάτρων από όλη τη χώρα. Το συνέδριο διοργανώθηκε από την Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής.

Αναφερόμενος στη φυσιογνωμία και στους στόχους της διοργάνωσης, ο πρόεδρος της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, Δημήτρης Φούσκας, τόνισε ότι «η Πρωτοβάθμια Παιδιατρική Φροντίδα καλείται σήμερα να ανταποκριθεί σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο φάσμα αναγκών για τα παιδιά, τους εφήβους και τις οικογένειές τους. Στόχος του Συνεδρίου ήταν η επιστημονική γνώση να συνδεθεί με την καθημερινή κλινική πράξη και να προσφέρει στον παιδίατρο ουσιαστικά και σύγχρονα εργαλεία για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει καθημερινά στο ιατρείο του».

Η πολυθεματική επιστημονική διοργάνωση παρουσίασε τις νεότερες εξελίξεις σε κρίσιμα ζητήματα της Παιδιατρικής, εστιάζοντας παράλληλα στις πραγματικές ανάγκες του παιδιάτρου της κοινότητας και στα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει καθημερινά.

Παιδική παχυσαρκία: Η φαρμακοθεραπεία μπαίνει στο θεραπευτικό οπλοστάσιο

Η παχυσαρκία στην παιδική και εφηβική ηλικία αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα δημόσιας υγείας του 21ου αιώνα, με σημαντικές επιπτώσεις στη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα κατά την ενήλικη ζωή.

Στις νεότερες θεραπευτικές εξελίξεις αναφέρθηκε η Ευαγγελία Χαρμανδάρη, καθηγήτρια Παιδιατρικής – Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικής και Εφηβικής Ενδοκρινολογίας, Μεταβολισμού και Σακχαρώδη Διαβήτη.

Όπως αναδείχθηκε, η σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση απομακρύνεται από την αντίληψη ότι η παχυσαρκία αποτελεί απλώς αποτέλεσμα «κακών επιλογών» ή έλλειψης θέλησης. Πρόκειται για μία σύνθετη χρόνια νόσο, στην οποία αλληλεπιδρούν γενετικοί, επιγενετικοί, περιβαλλοντικοί και συμπεριφορικοί παράγοντες.

Οι νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες δίνουν έμφαση στην εξατομικευμένη θεραπεία και στην αξιοποίηση ολόκληρου του θεραπευτικού φάσματος: κινητοποιητική συνέντευξη και υποστήριξη της οικογένειας, εντατική παρέμβαση στον τρόπο ζωής, ψυχολογική και συμπεριφορική θεραπεία, αλλά και φαρμακοθεραπεία, όταν υπάρχουν οι κατάλληλες ενδείξεις.

Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας δεν πρέπει πλέον να αναβάλλεται, με την προσδοκία ότι το παιδί «θα μεγαλώσει και θα αδυνατίσει». Η έγκαιρη παρέμβαση αποτελεί ουσιαστική επένδυση στη μελλοντική του υγεία.

Νικοτίνη στα παιδιά: Η γεύση φεύγει, η εξάρτηση μένει

Η αυξανόμενη έκθεση παιδιών και εφήβων στα ηλεκτρονικά τσιγάρα και στα νέα προϊόντα νικοτίνης βρέθηκε στο επίκεντρο της ομιλίας του Παναγιώτη Μπεχράκη, πνευμονολόγου και εντατικολόγου, προέδρου του European Network for Smoking and Tobacco Prevention και της Επιστημονικής Επιτροπής της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας.

Τα νέα προϊόντα, συχνά με ελκυστικές γεύσεις και σχεδιασμό που μειώνει την αντίληψη του κινδύνου, δεν είναι ακίνδυνα για τους ανηλίκους. Αντίθετα, μπορούν να οδηγήσουν σε ταχεία ανάπτυξη εξάρτησης.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επίδραση της νικοτίνης στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο του παιδιού και του εφήβου. Οι πιθανές επιπτώσεις αφορούν τη γνωστική λειτουργία, τη συμπεριφορά και την ψυχική υγεία, ενώ η έναρξη χρήσης σε μικρή ηλικία μπορεί να εγκαταστήσει μια εξάρτηση με συνέπειες που εκτείνονται σε ολόκληρη τη ζωή.

Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η πρόληψη πρέπει να ξεκινά πριν από την πρώτη δοκιμή. Ο παιδίατρος μπορεί να αναγνωρίσει έγκαιρα τους παράγοντες κινδύνου, να συζητήσει ανοιχτά με τον έφηβο και να ενημερώσει τους γονείς χωρίς φόβο και χωρίς στιγματισμό.

«Δεν θέλω να ξαναπάω σχολείο»: Όταν η σχολική άρνηση είναι κραυγή βοήθειας

Η σχολική άρνηση και η σχολική διαρροή απασχολούν όλο και περισσότερο τις οικογένειες, τη σχολική κοινότητα και τους επαγγελματίες υγείας.

Το σύνθετο αυτό φαινόμενο ανέλυσε η Άρτεμις Κ. Τσίτσικα, αναπληρώτρια καθηγήτρια Παιδιατρικής – Εφηβικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ και επιστημονική υπεύθυνη της Μονάδας Εφηβικής Υγείας της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του ΕΚΠΑ.

Η φράση ενός εφήβου «δεν θέλω να ξαναπάω εκεί» δεν πρέπει να ερμηνεύεται αυτόματα ως τεμπελιά, αδιαφορία ή απλή εφηβική αντίδραση. Πίσω από την άρνηση μπορεί να κρύβονται η κοινωνική απομόνωση, ο εκφοβισμός, το άγχος, το καταθλιπτικό συναίσθημα ή μια βαθύτερη αποσύνδεση του παιδιού από τη σχολική ζωή.

Οι βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες αφορούν όχι μόνο τη σχολική πορεία, αλλά και τη συνολική σωματική, γνωστική και ψυχοκοινωνική υγεία του παιδιού.

Στο σημείο αυτό, ο παιδίατρος μπορεί να λειτουργήσει ως ένας από τους πρώτους κρίκους έγκαιρης ανίχνευσης. Η προσεκτική λήψη ιστορικού, η ακρόαση του ίδιου του παιδιού και η συνεργασία με την οικογένεια, το σχολείο και τους ειδικούς ψυχικής υγείας μπορούν να ανακόψουν μια πορεία προς τη σχολική διαρροή.

«Γονείς-ελικόπτερα»: Όταν η υπερβολική προστασία περιορίζει την αυτονομία του παιδιού

Στις αναπτυξιακές και ψυχοσυναισθηματικές συνέπειες της γονεϊκής υπερεμπλοκής αναφέρθηκε η Ελένη Λαζαράτου, ομότιμη καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ.

Η σύγχρονη εποχή, με τον αυξημένο ανταγωνισμό, την πίεση για επιτυχία και τις δυνατότητες συνεχούς ψηφιακού ελέγχου, φαίνεται να ευνοεί την εμφάνιση του φαινομένου των λεγόμενων «γονέων-ελικοπτέρων».

Πρόκειται για γονείς που «πετούν» διαρκώς πάνω από το παιδί, παρακολουθούν κάθε πτυχή της ζωής του και παρεμβαίνουν άμεσα, με στόχο να το προστατεύσουν από την αποτυχία, την απογοήτευση ή το λάθος.

Οι προθέσεις μπορεί να είναι οι καλύτερες. Ωστόσο, η συνεχής μικροδιαχείριση μπορεί να στερήσει από το παιδί πολύτιμες εμπειρίες δοκιμής και λάθους και να περιορίσει την ανάπτυξη της αυτονομίας, της ανθεκτικότητας και της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων.

Η αποτελεσματική γονεϊκότητα, όπως επισημάνθηκε, δεν βρίσκεται ούτε στον υπερβολικό έλεγχο ούτε στην απουσία ορίων. Τα παιδιά χρειάζονται συναισθηματική ασφάλεια και σαφή όρια, αλλά ταυτόχρονα και χώρο για να δοκιμάσουν, να αποτύχουν και τελικά να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση.

Νευροδιαφορετικότητα: Δεν υπάρχει ένας μοναδικός «σωστός» τρόπος σκέψης και μάθησης

Έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης των νευροαναπτυξιακών διαφορών παρουσίασε η αναπτυξιακή παιδίατρος Ελένη Καραντάνα, εστιάζοντας στην έννοια της νευροδιαφορετικότητας.

Η βασική αρχή είναι ότι οι διαφορές στη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου αποτελούν μέρος της φυσιολογικής ανθρώπινης ποικιλομορφίας. Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός τρόπος με τον οποίο όλοι οι άνθρωποι πρέπει να σκέφτονται, να μαθαίνουν ή να επεξεργάζονται τις πληροφορίες.

Στο φάσμα της νευροδιαφορετικότητας εντάσσονται, μεταξύ άλλων, ο αυτισμός, η ΔΕΠΥ, οι μαθησιακές δυσκολίες, η δυσλεξία, η δυσπραξία και το σύνδρομο Tourette.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο λεγόμενο «masking», την προσπάθεια δηλαδή πολλών νευροδιαφορετικών παιδιών να κρύβουν ή να καταστέλλουν τις φυσικές αντιδράσεις και συμπεριφορές τους, προκειμένου να προσαρμοστούν σε ένα περιβάλλον σχεδιασμένο κυρίως για νευροτυπικά άτομα.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η «προσαρμογή» του παιδιού, αλλά η δημιουργία ενός σχολικού και κοινωνικού περιβάλλοντος που κατανοεί τις διαφορές, ενισχύει την αυτονομία και επιτρέπει σε κάθε παιδί να αξιοποιήσει τις δυνατότητές του.

Υπερεπεξεργασμένες τροφές: Το ερώτημα δεν είναι μόνο «πόση ζάχαρη έχει;»

Οι νέες διατροφικές προκλήσεις της παιδικής ηλικίας αναδείχθηκαν στην ομιλία του παιδιάτρου Μάριου Ανδρέου, διευθυντή του Κέντρου Παιδιατρικής Μέριμνας.

Οι υπερεπεξεργασμένες τροφές δεν αποτελούν απλώς μια ακόμη κατηγορία «ανθυγιεινών τροφίμων». Πρόκειται για βιομηχανικά προϊόντα υψηλού βαθμού επεξεργασίας, συχνά με πρόσθετα και χαρακτηριστικά που ενισχύουν έντονα τη γευστική τους ελκυστικότητα.

Η συχνή κατανάλωσή τους στην παιδική ηλικία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο υπερβάλλοντος βάρους, παχυσαρκίας και μεταβολικών διαταραχών.

Για τον παιδίατρο, η διατροφική αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται σε μια γενική ερώτηση του τύπου «τρώει καλά το παιδί;». Το πρωινό, το σχολικό κολατσιό, τα συσκευασμένα σνακ, τα ζαχαρούχα ροφήματα και τα έτοιμα γεύματα πρέπει να διερευνώνται συστηματικά.

Το πρακτικό μήνυμα προς τις οικογένειες είναι η σταδιακή μείωση των συσκευασμένων προϊόντων και των ζαχαρούχων ποτών, η αύξηση των φρέσκων τροφίμων και η επιστροφή στις αρχές της μεσογειακής διατροφής.

Έφηβοι και γυμναστήριο: Τα βάρη δεν «κόβουν» την ανάπτυξη

Στους μύθους και στις πραγματικές ιατρικές προϋποθέσεις της άσκησης των εφήβων αναφέρθηκε ο παιδίατρος Θωμάς Παπαλεξανδρής.

Ένας από τους πιο διαδεδομένους μύθους είναι ότι η προπόνηση με αντιστάσεις αναστέλλει την ανάπτυξη. Όπως επισημάνθηκε, όταν είναι σωστά σχεδιασμένη, προσαρμοσμένη στην ηλικία και πραγματοποιείται υπό επίβλεψη, μπορεί να είναι ασφαλής και να συμβάλλει στην ενίσχυση της οστικής υγείας και της μυϊκής δύναμης.

Οι πραγματικές «κόκκινες σημαίες» βρίσκονται αλλού: στα καρδιολογικά προειδοποιητικά συμπτώματα, στις κακώσεις υπέρχρησης, στις διαταραχές διατροφικής συμπεριφοράς, στη σχετική ενεργειακή ανεπάρκεια στον αθλητισμό και στην ανεξέλεγκτη χρήση συμπληρωμάτων ή αναβολικών στεροειδών.

Η ιατρική βεβαίωση για το γυμναστήριο, συνεπώς, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια απλή γραφειοκρατική διαδικασία. Αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία προληπτικού ελέγχου και ουσιαστικής συζήτησης του παιδιάτρου με τον έφηβο.

Το ιδιαίτερο στίγμα της Πρωτοβάθμιας Παιδιατρικής Φροντίδας ανέδειξε και η αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, Άννα Παρδάλη, παιδίατρος με εξειδίκευση στην Αναπτυξιακή και Εφηβική Υγεία.

Μιλώντας για την εμβολιαστική κάλυψη, υπογράμμισε ότι η προσωπική και σαφής σύσταση του παιδιάτρου παραμένει ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες που επηρεάζουν τις αποφάσεις των γονέων. Η αποτελεσματική επικοινωνία, η κατανόηση των πραγματικών αιτίων της εμβολιαστικής διστακτικότητας και η αποφυγή της αντιπαράθεσης αποτελούν πλέον βασικά εργαλεία της σύγχρονης παιδιατρικής πρακτικής.

Στο συνέδριο αναπτύχθηκαν ακόμη κρίσιμα θέματα της καθημερινής παιδιατρικής πράξης: από τις οφθαλμολογικές διαγνώσεις που μπορεί να απειλήσουν την όραση ή ακόμη και τη ζωή ενός παιδιού και τις διαγνωστικές παγίδες των λεγόμενων «αλγών ανάπτυξης», έως τη ΔΕΠΥ, τα τικ, την αποφευκτική ή περιοριστική διαταραχή πρόσληψης τροφής, τις διαταραχές της εμμήνου ρύσεως, τις παθήσεις του οσχέου, τις σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις, τον παιδικό ύπνο και την ασφάλεια στα ταξίδια.

Συζητήθηκε επίσης η συμβολή των κατοικίδιων ζώων στη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών και στη λειτουργία της οικογένειας, αλλά και τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν όταν δεν τηρούνται οι απαραίτητες συστάσεις υγιεινής.

Παρουσιάστηκαν ακόμη θέματα εφηβικής ιατρικής και προστασίας, καθώς και ζητήματα ενδοκρινολογικού, αλλεργιολογικού, γαστρεντερολογικού, ρευματολογικού και λοιμωξιολογικού ενδιαφέροντος.

Το 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πρωτοβάθμιας Παιδιατρικής Φροντίδας ανέδειξε τον συνεχώς διευρυνόμενο ρόλο του παιδιάτρου σε ένα περιβάλλον όπου οι ανάγκες των παιδιών και των εφήβων μεταβάλλονται με ταχύτητα.

Ο παιδίατρος της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας παραμένει ο γιατρός που παρακολουθεί διαχρονικά το παιδί, γνωρίζει την οικογένεια και μπορεί να αναγνωρίσει έγκαιρα τις μικρές αλλαγές πίσω από τις οποίες ενδέχεται να κρύβονται σημαντικά προβλήματα υγείας.

Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η διαρκής επιστημονική ενημέρωση, η πρόληψη και η ουσιαστική σχέση εμπιστοσύνης με το παιδί, τον έφηβο και την οικογένεια αποτελούν τις βασικές προϋποθέσεις για μια σύγχρονη και αποτελεσματική Πρωτοβάθμια Παιδιατρική Φροντίδα.

Πηγή: www.ygeiamou.gr